Vaak wordt gedacht dat de zon een gunstig effect zou hebben op Acne. Maar dit is niet juist. De chronische huidaandoening acne krijgt na een zonnebad mogelijk een lichte opleving, maar vervolgens komt de acne onherroepelijk terug. Dat heeft een wetenschapper van de Vrije Universiteit Brussel bekendgemaakt.

Het is een fabeltje dat zonlicht een gunstige invloed zou hebben op acne. Integendeel: na een mogelijke tijdelijke verbetering volgt een opstoot, en tijdens een acne-behandeling wordt de huid een stuk gevoeliger voor zonlicht. Dat zegt dermato-cosmetologe Vera Rogiers van de Vrije Universiteit Brussel. Wie toch in de zon moet komen, kan dus maar best een crème met een zéér hoge UV-bescherming gebruiken.

Acne is een chronisch huidprobleem dat vooral voorkomt bij jongeren in de puberteit met als symptomen een glimmend gezicht, rug en decolleté, zwarte puntjes en puistjes. Het wordt veroorzaakt door een samenspel van vier belangrijke factoren: een verhoogde talg- of sebumafscheiding onder invloed van mannelijke hormonen; een verhoogde verhoorning van de huidcellen in het bovenste deel van het haarzakje waardoor de huidschilfers trager loskomen; bacteriën in de acne-propjes die irriterende stoffen doen ontstaan en ontstekingen die leiden tot pukkels, puistjes en cysten.

De meest banale vormen van acne worden behandeld met medische gels en crèmes, die vooral benzoylperoxide, vitamine A-zuur, antibiotica, azaleïnezuur, adapalene of alfahydroxyzuren bevatten. Pas bij meer ernstige vormen schakelt men over op pillen die vooral antibiotica bevatten, anti-androgenen en vitamine A-zuurderivaten.

Acne kan niet genezen door het gebruik van cosmetica, maar een goede huidverzorging naast de medische behandeling is wel zeer belangrijk. Zo dient de huid gereinigd te worden met een lotion of gel met een huideigen tot neutrale pH (5 tot 7), en kan men de huid hydrateren met een niet-comedogene crème of gel. Alcoholische oplossingen en lotions met meer dan 15 procent alcohol zijn uit den boze wegens erg irriterend en uitdrogend.

Volgens prof. dr. Vera Rogiers van de Vrije Universiteit Brussel doen er heel wat fabeltjes de ronde over acne. Zo klopt het bijvoorbeeld helemaal niet dat vette voeding zoals chocolade en frietjes acne zouden veroorzaken, en is een acne-huid helemaal geen vuile huid. Rogiers benadrukt ook dat er geen snelle wonderbehandelingen bestaan: alle behandelingen moeten minstens drie tot zes maanden trouw gevolgd worden alvorens er zichtbare verbetering optreedt. Bij de aanvang van een behandeling kan de acne zelfs tijdelijk even verergeren. Geduld is dus een absolute noodzaak. Maar het grootste misverstand is ongetwijfeld de idee dat zonlicht een gunstig effect zou hebben tegen acne. Uit de zon blijven is de boodschap want ook al treedt er tijdelijk mogelijk een verbetering op, dan wordt die nadien gevolgd door een opstoot. Bovendien wordt de huid gevoeliger voor zonlicht wanneer ze behandeld wordt met vitamine A. Mensen met acne die toch in de zon moeten zijn, kunnen dus maar best een beschermende crème gebruiken met een zeer hoge UV-filter.

Acne komt vooral voor bij jongeren in de puberteit. Oorzaken voor de puistjes zijn onder meer talgafscheiding door mannelijke hormonen, bacteriën en ontstekingen in de huid. De huid goed schoonmaken is belangrijk. Er bestaan echter geen wondermiddeltjes tegen de aandoening maar als voorgeschreven behandelingen minstens drie tot zes maanden trouw gevolgd worden knapt de huid vaak op.

Het hormoon cortisol helpt stessvolle situaties het hoofd te bieden. Ongeveer ieder uur geven de bijnieren een dosis van dit stresshormoon af. De hoeveelheid cortisol in het bloed varieert daardoor sterk. Maar juist dit ritmische patroon is erg belangrijk, ontdekte Angela Sarabdjitsingh.

Als het normale, piekvormige patroon van cortisolafgifte verandert komt dat de stressreactie niet ten goede. Dat ligt aan het eiwit waarop cortisol aangrijpt, de glucocorticoїd receptor, ontdekte Angela Sarabdjitsingh. Door een afgevlakte hoeveelheid cortisol treden er veranderingen op in de gevoeligheid van deze receptor. De receptor komt onder meer voor in de hersenen, waardoor veranderingen in psyche en gedrag het gevolg kunnen zijn.

Depressie
Een aantal eerdere ontdekkingen is in lijn met dit onderzoek. Zo is bij depressieve patiënten aangetoond dat het normale piekenpatroon van cortisolafgifte is aangetast. Gedacht wordt dat sommige medicijnen tegen depressiviteit werken doordat ze de ritmische afgifte van cortisol helpen versterken. Andere behandelingen met medicijnen die ingrijpen op de hormonen zouden ook zo veel mogelijk de natuurlijke afgifte moeten volgen, denkt Sarabdjitsingh. “Bij veel therapieën, zoals voor groeistoornissen, wordt dat al gedaan. Maar waarschijnlijk is het bij alle hormonen belangrijk om een ritmisch karakter na te bootsen voor een optimaal therapeutisch effect met zo min mogelijk bijwerkingen. Behandelingen met chemische varianten van cortisol, glucocorticoїden, worden onder andere toegepast bij ziekten als reuma en astma, omdat cortisol het immuunsysteem remt. Ook bij psychische aandoeningen worden ze vaak voorschreven.

Stresssysteem van knaagdieren
Sarabdjitsingh deed haar onderzoek bij ratten, die een iets ander stresshormoon hebben, corticosteron. “Maar het stesssysteem van knaagdieren lijkt verder heel sterk op dat van mensen”.

Twee soorten stress
 ‘Er zijn twee soorten stress’, vertelt Sarabdjitsingh. Normale stress is de stress van een drukke dag die ook weer overgaat als de drukte voorbij is. Maar stress kan ook uit de hand lopen, vooral als de stressveroorzakende situatie blijft bestaan, is er sprake van chronische stress. Bijvoorbeeld drie weken lang zo’n hoge werkdruk hebben, dat je niet meer kan slapen, nadenken of eten. Chronische stress kan zelf al lichamelijke en geestelijke klachten veroorzaken, maar het kan andere ziekten, zoals depressie of posttraumatische stressstoornissen, ook verergeren. Daarom is het van belang dat er onderzoek gedaan wordt naar hoe stress werkt.

Bristol
Er wordt al vrij veel onderzoek gedaan naar stress. Het bijzondere van Sarabdjitsinghs onderzoek is dat zij, als een van de eersten, gaat kijken naar een speciaal diermodel. Sarabdjitsingh: ‘Dat diermodel sluit heel dicht aan op het humane model. Je kan wel met proefdieren werken, maar het moet altijd te relateren zijn aan de mens. Mijn diermodel is vrij uniek omdat het heel goed aansluit bij de humane situatie.’ Dit diermodel is op het laboratorium van professor Stafford Lightman in Bristol ontwikkeld. Het dieronderzoek gaat Sarabdjitsingh in samenwerking verrichten. ‘Zoals het er nu uitziet ga ik een paar keer voor een aantal weken naar Bristol om daar mijn proeven te doen. De samples breng ik mee terug naar Leiden en werk ik hier uit.’

Biologische klok
Alle hormonen in het lichaam werken via een 24-uursysteem, het circadiane ritme, dat ook wel de biologische klok wordt genoemd. Dat bepaalt onder andere het dag-en-nachtritme. Dit ritme raakt bijvoorbeeld uit balans bij een jetlag. Naast het circadiane is er het ultradiane ritme. Dit ritme geeft meer de frequentie van hormoonafgite aan terwijl het circadiane ritme de schommelingen in het dag-en-nachtritme bepaalt. Deze twee ritmes samen bepalen hoe hormonen in het lichaam worden afgegeven. Stress kan onder andere ontstaan als deze twee ritmes uit balans zijn.

Verstoord ritme
Het is al langer bekend dat mensen met depressiviteit een verstoord ultradiaan ritme hebben. ‘Ik ga uitzoeken of dat een situatie is die het gevolg is van stress, of alleen verwant aan stress.’ Op dit moment is alleen bewezen dat stress depressiviteit kan verergeren, maar stress veroorzaakt niet altijd depressiviteit. Het stresssysteem in het lichaam wordt de HPA-as genoemd. Verstoorde activiteit langs die HPA-as kan ook een rol spelen bij andere aandoeningen verslaving, stemmingsstoornissen en bij ziekten als diabetes.

Ratten
De HPA-as bij de rat lijkt sterk op die van de mens. Daarom kan je de resultaten die je krijgt ook relateren aan de mens.’Daar komt bij dat ratten fijne dieren zijn om mee te werken,’ zegt Sarabdjitsingh. ‘Het zijn kleine, lieve dieren die je gemakkelijk kunt onderhouden en waar je goed onderzoek mee kunt doen.’ De HPA (Hypothalamus-pituitary-adrenal) as is betrokken is bij de regulatie van stressreacties. Geen stress

In het diermodel wordt door middel van een automatisch bloedafnamesysteem elke vijf minuten een paar microliter bloed afgenomen en onderzocht op de hormoonwaarden. Hierdoor ontstaat een continu beeld van die waarden en kan je zowel het ultradiane ritme als circadiane ritme nauwkeurig in kaart brengen. Het is zo weinig bloed dat de ratten daar geen hinder van ondervinden. De ratten zitten zonder stress in een normale kooi. Ze kunnen vrij rondlopen en bewegen en ze krijgen normaal water en voedsel.

Mechanisme van stress
Sarabdjitsingh gaat niet direct op zoek naar de oorzaken van stress. ‘Ik ga veel meer kijken naar een fundamenteel mechanisme, hoe stress werkt in bepaalde hersengebieden. Ik ga onderzoeken hoe de moleculen die het systeem reguleren, in het brein bewegen en op hun beurt invloed hebben op andere moleculen en genen.

Je moet eerst weten hoe een mechanisme werkt voor je kunt ingrijpen. Pas als je inzicht hebt van hoe het systeem bij een gezond dier werkt, kan je inzicht krijgen in het verschil met een ziek of gestresst dier. Vervolgens kan je kijken naar wat uit balans is geraakt en gericht gaan zoeken eventuele aangrijpingspunten voor de ontwikkeling van medicatie.’ De daadwerkelijke ontwikkeling van medicatie en therapie is geen onderdeel van mijn project maar het bied wel de basis daarvoor.

Anti-depressiva
Sarabdjitsingh gaat wel bekijken wat er gebeurt als het systeem ontregeld raakt. ‘In de laatste fase van mijn onderzoek wil ik nog een aantal middelen toepassen die worden gebruikt als anti-depressiva. Daarbij kijk ik naar het effect van die middelen op het ultradiane en circadiane ritme en het uiteindelijke effect op moleculen en genen.’ Op dit moment is wel bekend dat die middelen effectief zijn bij depressieve patiënten, maar nog niet hoe ze werken. Een goed begrip hiervan is erg belangrijk als je patiënten efficiënt wilt behandelen.